Досељавање римокатоличких „куфераша“ у БиХ
Пише: СРБИН-Република Српска (фејсбук)
„Куфераши“ или „Kofferbesitzer“ је колоквијални назив за странце аустроугарске чиновнике које је држава досељавала у аустроугарску феудалну колонију Босну и Херцеговину у периоду између 1878-1918. године.
Они су по правилу били римокатолици које је Аустроугарска плански досељавала у БиХ како би ослабили већинско старосједелачко српско православно становиштво.
Исти метод је Аустријска империја користила вијековима на простору данашње Војводине Србије планским насељавањем и додјељивањем плодне земље Нијемацима, Мађарима, Словацима, Русинима, Чесима, Украјинцима итд, како би аутохтоно српско православно станновништво било у мањини и како би се полако асимирало у Нијемце и Римокатолике.
„Куфераши“ у БиХ су најчешће били Хрвати, Словенци, Чеси, Пољаци, Мађари, Нијемци, Словаци, Украјинци из Галиције и други римокатолички народи аустроугарске монархије. Према процјенама, у аустроугарску провинцију БиХ се у периоду 1878-1914 доселило између 180.000 и 200.000 „куфераша“.
Уз то, како би отпочели римокатоличку асимилацију, аустроугарске власти су одмах по заузимању БиХ 1878. године, отпочеле планску изградњу огромног броја римокатоличких богомоља.
Најпознатији такав објекат је свакако римокатоличка катедрала у Сарајеву, која је започета 1884, а завршена 1889. године. Катедрала је изграђена у част аустроугарског цара Франца Јозефа I—а мађарског архитекту Јозефа Ванцаша је одликовао сам цар Франц Јозеф I и римски папа Лав XIII. Исти архитекта Ванцаш је у име Аустроугарске на подручју провинције БиХ пројектовао и изградио чак 70 римокатоличких цркава.
Аустроугарска такође намјерно није градила школе у БиХ. Циљ је био да се већинско српско и мањинско муслиманско становништво у то вријеме држи необразованим како би се њима лакше манипулисало.
Међутим, изграђен је мали број гимназија које су постале основ римокатоличке индоктринације у БиХ.
Један такав примјер је римокатоличка гимназија у Травнику. На њено чело су аустроугарске власти 1895. године довеле Аустријанца из Штајерске, језуиту Антона Пунтигама, који је у периоду 1895-1908 организовао школски живот у БиХ.
У травничкој римокатоличкој гимназији се између осталих образовао и хрватски усташки поглавник Анте Павелић, чију породицу су из Лике аустроугарске власти населиле у провинцију БиХ. Павелић је касније говорио да је своје геноцидне идеје први пут уобличио у травничкој гимназији, под утицајем језуите Антона Пунтигама.
Главни циљ травничког језуите Пунтигама је био стварање конзервативне римокатоличке елите вјерне Хабзбурзима, а која би временом преузела све кључне позиције не само у провинцији БиХ, него и читавом Балкану.
Језуита Пунтигам је оптуживао српске православне свештенике да су главни носиоци „великосрпске пропаганде“. Спроводио је и мјере против Срба укидањем главног обиљежја српског идентитета—ћириличног писма.
Пунтигам је такође покренуо акцију да се на имања Срба плански насељавају „добри римокатолици, вјерни цару“, са циљем да римокатолици постану већинско становништво у БиХ. Инсистирао је на већем ангажовању Беча на покатоличавању Срба у БиХ. Сматрао је да је покатоличавање Срба једини начин да се Аустроугарској обазбиједи оданост становништва у БиХ.
Поред свега тога, још од 1872. године Аустроугарска успјева да утиче на османске власти у плану да се у Подрињу насељавају римокатолици и муслимани. Тим планским насељавањем, које су спроводили и Османска и (касније) Аустроугарска империја у Подрињу, скоро да је до краја остварен циљ прекида српског етничког споја и континуитета уз ријеку Дрину.
ФОТО: фејсбук
(…) Pravoslavno stanovništvo, koje danas prevladava na glasinačkom i rogatičkom području, ondje nije autohtono, starosjedilačko. Naseljavanje doseljenika, od kojih podrijetlo vodi tek dio današnjeg stanovništva ovoga kraja, počelo je svršetkom 18. stoljeća. Naime, stradanjima u novim ratovima, pustošenjem i iseljavanjem, ali i zbog čestih pojava zaraznih bolesti, rogatički i njemu susjedni glasinački kraj ostajali su i nakon toga bez većega dijela stanovništva te je autohtonom stanovništvu ondje gotovo posve zametnut trag. U više je navrata epidemija kuge posve opustošila ovo područje. Tako je potkraj 17. i početkom 18. stoljeća stanovništvo Glasinca bilo potpuno desetkovano epidemijama kuge i rastjerano u hajdučkim napadima. Istodobno je zbog svoga strateškog položaja, blizine Sarajevu, slabe naseljenosti i smanjene mogućnosti da netko od neprijateljski nastrojenog stanovništva oda vojne podatke neprijatelju, Glasinac početkom 18. stoljeća služio tek kao poligon za okupljanje vojnih jedinica prilikom većih vojnih pohoda. Stoga je razumljivo da je iz toga razdoblja vrlo malo doseljenika, među muslimanima ih gotovo i nema, dok pravoslavaca ima tek nekoliko rodova, naseljenih u drugoj polovici 18. stoljeća. Međutim, nova velika kuga, koja je ovo područje iznova pogodila 1783. godine, duboko je urezana u narodno pamćenje, osobito zbog činjenice da je – nakon što je rogatičko-glasinački kraj tada ponovo ostao bez stanovništva – ondje od početka 19. stoljeća došlo do novoga naseljavanja, i to s područja Hercegovine i Crne Gore.
U tom je razdoblju, uz nastanjenje pravoslavaca, zabilježeno i jače doseljavanje muslimanskog stanovništva, čiji su preci ondje pristigli iz znatno udaljenih krajeva, poglavito s područja koje je Osmanlijsko Carstvo izgubilo u 19. stoljeću: najprije su pristigli muslimani iz Srbije, a u drugoj polovici 19. stoljeća u većem broju i muslimani iz Crne Gore. Naime, nakon Prvog (1804.-1813.) i Drugog srpskog ustanka (1815.-1817.), u Srbiji, sve do 1863. te od 1862. do 1867. godine, doselio se u rogatički kraj znatan broj muslimanskih obitelji iz Srbije, poglavito iz Užica, Kragujevca, Smedereva i dr., a cijela skupina obrtnika, uglavnom kovača, naseljena je tada u Rogaticu s područja grada Sokola u Srbiji.
Doseljenici s područja Crne Gore
Veći priljev, odnosno jače doseljavanje pravoslavnoga stanovništva zabilježeno je tek koju godinu uoči Berlinskoga kongresa (1878.) i uvođenja austrougarske uprave u BiH. Prema studiji srpskoga etnografa dr. sc. Milenka S. Filipovića (1902.-1969.), još sredinom 20. stoljeća, u vrijeme njegova istraživanja ovoga kraja, mnogi su pravoslavci znali čak i točnu godinu dolaska svojih obitelji, kao i mjesto otkud su potekli. Naime, najveći je dio pravoslavnih doseljenika tada bio s područja stare Hercegovine, odnosno današnje istočne Hercegovine i sjeverozapadne Crne Gore (Drobnjaci, Piva, Nikšić). To je doseljavanje intenzivno trajalo sve do 1878. godine. No, uspostava vlasti Dvojne Monarhije u BiH presjekla je snažnu struju doseljavanja pravoslavaca s područja današnje Crne Gore, i to prije svega jer je tada nestao uzrok koji je i izazivao tako česta preseljavanja. Te je godine, 1878., znatan dio istočne Hercegovine pripao Crnoj Gori, pravoslavnoj državi pod vlašću dinastije Petrovića, zbog čega više nije bilo potrebe za iseljavanjem pravoslavaca iz Crne Gore, dok je drugi dio Hercegovine bio pod vlašću Bečkoga dvora.
Dok se crnogorsko pravoslavno stanovništvo nakon 1878. godine u osjetno manjoj mjeri naseljava u Bosni i Hercegovini, pa tako i na rogatičko-glasinačkom području, neposredno pred austrougarsko zaposjednuće Bosne i Hercegovine zapljusnuo je Glasinac novi val seobe nikšićkih i kolašinskih muslimana. Naime, nakon 1878., kada je – odlukama Berlinskoga kongresa – Crna Gora, postavši samostalna i nezavisna država, stekla pravo na novo teritorijalno proširenje, muslimansko je stanovništvo Nikšića, Kolašina i drugih krajeva, u velikim seobama, napuštalo svoje domove i uputilo se uglavnom prema Bosni i Hercegovini, ali i Novopazarskom sandžaku.
Poslije uspostave austrougarske vlasti u BiH, doseljenje pravoslavaca na ovo područje registrirano je tek u manjoj mjeri, i to u kolovozu 1879., potom u rujnu 1881. te 1883. i 1885. godine. Odnosno, u razdoblju od 1878. do 1914., etnografskim je ispitivanjima utvrđeno, na rogatičko-glasinačkom području naseljeno je svega sedam pravoslavnih rodova iz crnogorskih plemena Kuči, Vasojevići i Bjelopavlići.
Međutim, nakon Prvoga svjetskog rata 1918. i stvaranjem nove državne tvorevine na našim prostorima, zabilježeno je novo naseljavanje pravoslavnoga i muslimanskog stanovništva u rogatičko-glasinački kraj. Tako je prema Filipovićevu istraživanju, od 1918. do 1934. godine ondje naseljeno po šest muslimanskih i šest pravoslavnih rodova. Također, prema istoj studiji, od dvije stotine rodova na ovom području – pravoslavnih i muslimanskih, samo ih se deset može smatrati, barem u nekoj mjeri, starosjediocima, i to jedan rod pravoslavnih i devet muslimanskih rodova. Na ovom su području potomci doseljenika iz Užica, Kragujevca, Smedereva, Sokola, Drobnjaka, Pive, Banjanja, Nikšića, Kolašina, Gacka i dr. činili najveći dio stanovništva koji je ondje živio u 20. stoljeću.
Ova stalna kretanja stanovništva iz istočne Hercegovine, Crne Gore, Srbije preko Gornjega Podrinja u smjeru Rogatice i Glasinca kao krajnjega odredišta, stvorila su od rogatičkoga kraja neku vrstu “migracijskih vrata”.
Migracijska kretanja u ovome kraju, odnosno stalna naseljavanja, osobito pravoslavnoga i muslimanskoga stanovništva u rogatičko-glasinački kraj, i to tek koju godinu uoči, ali i nakon prijelomne 1878. godine, sve do najnovijih vremena nisu nametnula kod današnjih pravoslavaca i muslimana ovoga podneblja osjećaj manjega prava na ovo područje, kao što se to nametnulo ondje nakon 1878. godine i u kasnijim godinama nastanjenim katolicima. Međutim, kako su god pravoslavni i muslimanski naseljenici svršetkom 18. i osobito kroz cijelo 19. stoljeće tražili bolji život na ovom području, bilo da su bili prisiljeni napuštati svoja prijašnja ognjišta i ondje se nastaniti ili su ih onodobne vlasti u ovaj kraj naseljavale kao svojevrsne graničare, tako su i katolici, kojima se za osmanlijskih vremena u rogatičko-glasinačkom kraju gubi trag, voljom kasnijih vlasti ondje opet pronalazili novi život za svoje obitelji. No, za razliku od muslimanskih i pravoslavnih doseljenika, katolički građani, pripadnici raznih europskih naroda, počevši od svršetka 19. stoljeća pa sve do današnjih dana, nose određenu stigmu doseljenika, kuferaša, zajednice i ljudi koji ondje nemaju korijena, a u skladu s tim ni jednaka prava na ovaj kraj i zemlju pa stoga ni baštiniti ovdašnju prošlost ili uživati sadašnjost. Stvorena je tako svijest, ne samo kod drugih stanovnika, nego, nažalost, i kod samih katolika, o njima kao austrougarskim režimskim činovnicima i njihovim potomcima, onima koji su tek privremeno na ovom prostoru. Međutim, pogledamo li samo u koje su vrijeme i iz kojih krajeva u rogatički i glasinački kraj doseljeni preci današnjih pravoslavnih i muslimanskih stanovnika te usporedimo li to s vremenom ponovnoga javljanja katolika u ovom kraju, vidjet ćemo zapravo da o onima doseljenim u 19. i početkom 20. stoljeća možemo jednako govoriti kao o doseljenicima, bilo da je riječ o muslimanima i pravoslavcima ili o katolicima, židovima i dr., ali koji su svoje živote jednako ugradili u napredak ovoga područja.
Kada je riječ o većem doseljavanju katoličkog stanovništva, počevši od 1878. godine, ne smijemo zaboraviti da je u isto vrijeme, jednako kao i tek koje desetljeće prije, u goraždanski kraj naseljen znatan dio pravoslavnoga i muslimanskog stanovništva, a također se nastanjuju i Židovi. Naime, u ovome je gradu razmjerno vrlo malo rodova koji bi se smatrali starosjediocima. Izuzmemo li malobrojne starosjedioce muslimane, poput obitelji Sijerčić, čiji su ogranci i Baščelije i Obarčani, veće naseljavanje muslimana u Goražde i okolicu počinje u 17. stoljeću, kada se ondje nastanjuju Kuljusi, porijeklom iz Arabije, zatim Kuduzi, starinom iz Palestine i dr. Istodobno, po oslobođenju Ugarske i Slavonije od Turaka, 1699. godine, u Goražde se naselio rod Bešlija, potom Šoše, koji se smatraju islamiziranim Mađarima iz okolice Budima. Pored spomenutih, u 17. i 18. stoljeću u Goražde se naseljavaju muslimanske obitelji iz okolice Pljevalja. Pojačano naseljavanje muslimanskih rodova u ovaj grad odvijalo se svršetkom 18. i tijekom 19. stoljeća, a naročito je bilo snažno od 1850. do 1876. godine. Također, starije pravoslavno stanovništvo uglavnom je porijeklom iz crnogorskih brda, južne Srbije te iz stare Hercegovine. Starijem sloju pripadaju oni pravoslavni rodovi čiji su preci doseljavani iz Drobnjaka potkraj 18. i u 19. stoljeću, sve do uspostave austrougarske vlasti 1878. godine. Međutim, i nakon 1878. godine u Goražde i okolicu naselilo se nekoliko pravoslavnih rodova, i to ponajprije iz zapadnog dijela Crne Gore i iz Hercegovine. Stoga je Goražde postao kraj, poput tolikih gradova i mjesta u Bosni i Hercegovini, koji su brojni doseljenici, muslimani, pravoslavci, židovi i katolici, još od druge polovice 19. stoljeća, svojim životom i radom znatno obogatili.
Све ок ово, али гдје су докази за изнесено? Увијек све ниво рекла-казала.